سهراهی بنزین؛ صف در جایگاه، شوک قیمت یا تقسیم سهمیه میان مردم؟
aflatoon ghatar.com ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ دیدگاه ۴
گزینههای مطرحشده را میتوان در سه مسیر کلی خلاصه کرد: محدود کردن عرضه و پذیرش صف، استفاده از قیمت آزاد برای مصرف مازاد بر سهمیه و در نهایت توزیع یارانه بنزین میان همه افراد جامعه. هر کدام از این مدلها پیامدهای متفاوتی برای مصرفکننده دارد.
سناریوی اول؛ بنزین با همان قیمت، اما با صفهای طولانی
در نخستین سناریو، قیمت بنزین تغییری نمیکند و همان حدود ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین موجود در شبکه توزیع خواهد شد. مشکل از جایی آغاز میشود که عرضه روزانه جایگاهها به پایان برسد؛ در این حالت، نازلها متوقف میشوند و مصرفکننده باید منتظر تأمین مجدد بنزین بماند.
در این مدل، کمبود بنزین از طریق افزایش قیمت جبران نمیشود، اما به شکل دیگری به مصرفکننده تحمیل خواهد شد: زمان، صف، رفتوآمد بیشتر و نااطمینانی. ضمن آنکه هزینه انتظار برای همه افراد یکسان نیست. کسی که زمان آزاد بیشتری دارد، شرایط متفاوتی با یک کارگر شیفتی یا فردی خواهد داشت که خودرو ابزار اصلی درآمد اوست.
سناریوی دوم؛ سهمیه مشخص و بنزین با نرخ آزاد
در گزینه دوم، مقدار بنزین موجود یعنی حدود ۱۲۱ میلیون لیتر، با سهمیه مشخص میان خودروها توزیع میشود و مصرف بالاتر از سهمیه باید با نرخ آزاد انجام شود.
اجرای آزمایشی این مدل در کرمان نیز توجه زیادی ایجاد کرد. در این طرح، بنزین با نرخ تمامشده پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان عرضه شد؛ با این حال، اجرای آن تنها چند ساعت ادامه داشت و سپس متوقف شد.
مسئله اصلی در این سناریو، ظرفیت اقتصادی جامعه برای پذیرش افزایش هزینه سوخت است. در شرایطی که تورم سالانه ۶۶ درصد اعلام شده، هر افزایش محسوس در هزینه سوخت میتواند فشار بیشتری بر هزینه حملونقل و در ادامه قیمت کالاها و خدمات وارد کند.
سناریوی سوم؛ سهم بنزین برای همه مردم
سناریوی سوم تلاش میکند یارانه بنزین را از خودرو و مالک آن جدا کند. در این مدل، به جای آنکه یارانه صرفاً به دارندگان خودرو برسد، سهمی از منابع بنزین به صورت مستقیم میان مردم توزیع میشود.
بر اساس این طرح، حدود ۹۰ تا ۹۱ میلیون لیتر بنزین باقیمانده برای توزیع میان مردم در نظر گرفته میشود؛ رقمی که معادل حدود یک لیتر برای هر نفر در روز است.
این مدل از نظر نحوه توزیع یارانه میتواند روایت متفاوتی داشته باشد، اما یک نکته همچنان پابرجاست: توزیع مجدد بنزین موجود به معنای از بین رفتن ناترازی نیست. وقتی مصرف همچنان از تولید و عرضه داخلی بیشتر باشد، تغییر شیوه تخصیص نمیتواند بهتنهایی فاصله ۱۴ میلیون لیتری را حذف کند.
مسئله اصلی فراتر از قیمت و سهمیه است
هر سه سناریو میتوانند در کوتاهمدت میزان فروش ثبتشده را به سقف عرضه نزدیک کنند، اما هیچکدام به تنهایی علت اصلی ناترازی را هدف قرار نمیدهند.
اگر مصرف بالای خودروهای موجود ادامه پیدا کند، حملونقل عمومی نتواند نیاز شهروندان را پوشش دهد و بازسازی و تقویت زیرساختهای آسیبدیده نیز با سرعت کافی پیش نرود، سیاستهای قیمتی و سهمیهای بیشتر از آنکه مشکل کمبود را حل کنند، نحوه توزیع هزینه آن را تغییر خواهند داد.
در یک حالت، مصرفکننده هزینه کمبود را با ساعتها انتظار در صف پرداخت میکند؛ در حالت دیگر، با افزایش قیمت بنزین و احتمالاً هزینه حملونقل روبهرو میشود و در مدل سوم نیز نحوه تخصیص یارانه تغییر میکند، بدون آنکه الزاماً شکاف میان مصرف و عرضه از بین برود.
قدرت خرید خانوار؛ محدودیت مهم هر تصمیم بنزینی
یکی دیگر از ملاحظات مهم، شرایط اقتصادی خانوارهاست. محمدجعفر قائمپناه با اشاره به نتایج نظرسنجیهای دولت اعلام کرده است که ۸۰ درصد مردم نگران معیشت و گرانی هستند.
در چنین شرایطی، هر تصمیمی درباره قیمت یا سهمیه بنزین میتواند فراتر از هزینه مستقیم سوخت اثرگذار باشد. افزایش هزینه رفتوآمد و حملونقل میتواند بر بودجه خانوار اثر بگذارد و همزمان، نگرانی از افزایش قیمتها را بیشتر کند.
به همین دلیل، مسئله بنزین صرفاً انتخاب میان «صف» و «قیمت» یا تغییر شیوه توزیع یارانه نیست. چالش اصلی، کاهش فاصله میان مصرف و عرضه است؛ زیرا تا زمانی که این شکاف پابرجا باشد، هر سیاستی بیش از آنکه کمبود را از بین ببرد، تعیین میکند این کمبود چگونه و میان چه گروههایی توزیع شود.
جدیدترین مطالب قطار وبگردی را از دست ندهید!