afra ghatar.com ۱۲ مهر ۱۴۰۵ دیدگاه ۳۷

نمونه‌هایی از داوطلبان با معدل‌های بالای ۱۹ که ترازهایی کمتر از حد انتظار کسب کرده‌اند، این پرسش را مطرح کرده که محاسبه نمره کل سوابق تحصیلی امسال دقیقاً چگونه صورت گرفته است. از جمله مواردی که مطرح شده، معدل ۱۹.۵ با تراز حدود ۸۷۰۰ یا معدل ۱۹.۲۰ با تراز کمتر از ۹۰۰۰ است. برخی مشاوران کنکور نیز از افت چندصد واحدی تراز نسبت به برآوردهای سال گذشته سخن گفته‌اند.

با این حال، تاکنون هیچ سند رسمی‌ای مبنی بر وجود خطای فنی یا «باگ» در سامانه سازمان سنجش منتشر نشده است؛ بنابراین موضوع اصلی فعلاً نه اثبات یک نقص نرم‌افزاری، بلکه نیاز به توضیح درباره تفاوت قابل‌توجه نتایج امسال با انتظارات پیشین است.

سهم ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی در نمره کل

اهمیت این موضوع از آنجا بیشتر می‌شود که در کنکور ۱۴۰۵، سوابق تحصیلی سهم ۶۰ درصدی در نمره کل دارد و آزمون اختصاصی تنها ۴۰ درصد باقی‌مانده را تشکیل می‌دهد. بر اساس توضیحات سازمان سنجش، از این ۶۰ درصد، سهم پایه دوازدهم ۴۳ درصد و سهم پایه یازدهم ۱۷ درصد است و اثر پایه یازدهم نیز امسال مثبت در نظر گرفته شده است.

به همین دلیل، نمرات امتحانات نهایی دیگر بخشی فرعی از پرونده داوطلب محسوب نمی‌شوند، بلکه می‌توانند رتبه نهایی را به شکل جدی تغییر دهند.

نکته کلیدی در فهم این اعتراض‌ها آن است که معدل با تراز یکسان نیست؛ نمرات ابتدا بر اساس روش استانداردسازی و شرایط آماری جامعه داوطلبان تراز می‌شوند و سپس در نمره کل اثر می‌گذارند. بنابراین نمی‌توان گفت هر داوطلب با معدل مشخص، باید لزوماً تراز ثابتی داشته باشد؛ هرچند این توضیح به‌تنهایی پاسخگوی تمام اعتراض‌های امسال نیست.

چرا ترازها نسبت به سال گذشته افت کرده‌اند؟

بخش مهمی از اعتراض‌ها به این موضوع برمی‌گردد که برخی داوطلبان با نمراتی مشابه سال گذشته، تراز پایین‌تری دریافت کرده‌اند. برخی فعالان کنکور از افت ۵۰۰ تا هزار واحدی تراز در برخی نمونه‌ها خبر داده‌اند؛ موضوعی که در صورت تأیید در مقیاس گسترده، نیازمند توضیح آماری از سوی سازمان سنجش و آموزش و پرورش خواهد بود.

تراز عددی ثابت نیست و به توزیع نمرات جامعه آماری داوطلبان وابسته است؛ در نتیجه در صورت تغییر سطح نمرات امتحانات نهایی امسال، ارزش نسبی هر نمره نیز می‌تواند نسبت به سال گذشته تغییر کند. با این حال، برای روشن شدن اینکه افت ترازهای امسال واقعاً ناشی از تغییر توزیع نمرات بوده یا مسئله دیگری در میان است، انتشار داده‌های آماری امتحانات نهایی ضروری به نظر می‌رسد.

فاصله رتبه‌های نهایی با تخمین‌های پیشین

دومین محور اعتراض‌ها، به فاصله میان رتبه واقعی داوطلبان و رتبه‌ای مربوط می‌شود که پیش از اعلام نتایج، از طریق سامانه‌های تخمین رتبه برآورد شده بود. برخی داوطلبان می‌گویند با درصد‌ها و معدل‌هایی که پیش‌تر برای رتبه‌های چندصدی تخمین زده می‌شد، امسال به رتبه‌هایی بالاتر از هزار رسیده‌اند. فعالان کنکور نیز از مواردی یاد کرده‌اند که تخمین رتبه حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ بوده، اما نتیجه نهایی به حدود ۱۳۰۰ یا ۱۴۰۰ رسیده است.

البته باید توجه داشت که تخمین رتبه، نتیجه رسمی سازمان سنجش نیست و بر پایه داده‌های سال‌های گذشته محاسبه می‌شود. تغییر سهم سوابق تحصیلی، تغییر توزیع نمرات نهایی و تفاوت جامعه آماری می‌تواند دقت این مدل‌ها را کاهش دهد. با این حال، اگر تعداد زیادی از داوطلبان با الگویی مشابه چنین اختلافی را تجربه کرده باشند، می‌تواند نشانه‌ای از ناکارآمدی مدل‌های پیش‌بینی سال‌های گذشته برای کنکور امسال باشد.

تأخیر در اعلام جزئیات کارنامه

یکی دیگر از اعتراض‌های مطرح‌شده، به نحوه اعلام نتایج مربوط است. داوطلبان انتظار داشتند مانند سال‌های گذشته، اطلاعات کارنامه به‌صورت مرحله‌ای و همراه با جزئیات بیشتر منتشر شود، اما بخشی از این اطلاعات با تأخیر در اختیارشان قرار گرفت.

معاون آزمون‌های سازمان سنجش سوم مهرماه اعلام کرده بود که فایل سوابق تحصیلی از سوی آموزش و پرورش به این سازمان رسیده و فرآیند «نمره‌کل‌سازی» نیازمند زمان است. این توضیح نشان می‌دهد بخش مهمی از تأخیر امسال به دریافت و پردازش سوابق تحصیلی مربوط بوده است؛ هرچند این تأخیر برای داوطلبانی که رتبه نهایی خود را می‌بینند اما جزئیات کافی درباره نحوه شکل‌گیری آن ندارند، می‌تواند ابهام ایجاد کند.

شائبه تأثیر سهمیه‌ها

هم‌زمان با اعتراض‌ها درباره ترازها، در فضای مجازی ادعا‌هایی درباره تأثیر احتمالی سهمیه آسیب‌دیدگان جنگ یا ورود گروه‌هایی مانند ثبت‌نام‌کنندگان آزمون فرهنگیان به جامعه رتبه‌بندی مطرح شده است. این ادعاها فعلاً فاقد سند رسمی کافی هستند و نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان علت قطعی تغییر رتبه‌ها در نظر گرفت، اما وجود چنین شائبه‌هایی، ضرورت شفاف‌سازی سازمان سنجش در این زمینه را جدی‌تر می‌کند.

آنچه در حال حاضر بیش از هر چیز مورد نیاز است، ارائه توضیح عددی و شفاف از سوی سازمان سنجش و آموزش و پرورش است؛ چراکه در شرایطی که ۶۰ درصد نمره نهایی کنکور به سوابق تحصیلی وابسته است، نبود شفافیت در این فرآیند مستقیماً بر سرنوشت داوطلبان در انتخاب رشته تأثیرگذار خواهد بود.